Nadformalizm przy odliczeniu VAT. Czy można odliczyć VAT przed otrzymaniem faktury?

Czym jest prawo do odliczenia podatku naliczonego?

Prawo do odliczenia VAT naliczonego (z faktur zakupowych) jest fundamentem systemu VAT i wyraża zasadę jego neutralności.

Czynny podatnik VAT nalicza podatek od swojej sprzedaży (towarów lub usług), ale ma też prawo odliczyć VAT zapłacony wcześniej – przy zakupie towarów czy usług wykorzystywanych w działalności opodatkowanej.

Przykład:

Pani Klaudia kupiła towar za 10 000 zł netto + 2 300 zł VAT.
Następnie sprzedała go za 12 000 zł netto + 2 760 zł VAT.

Do urzędu skarbowego powinna zapłacić różnicę, czyli:
2 760 zł - 2 300 zł = 460 zł VAT.

To właśnie mechanizm neutralności VAT – podatek nie powinien obciążać podatnika, ale końcowego nabywcę.

Jakie warunki decydują o prawie do odliczenia VAT?

Odliczenie VAT jest możliwe po spełnieniu dwóch rodzajów przesłanek:

Przesłanki materialne

• nabywcą jest czynny podatnik VAT, działający w tym charakterze w momencie zakupu,
• zakupione towary lub usługi są wykorzystywane do czynności opodatkowanych (niezwolnionych),
• sprzedawca jest podatnikiem VAT i po jego stronie powstał obowiązek podatkowy.

Przesłanka formalna

• podatnik posiada prawidłowo wystawioną fakturę,
• faktura została uwzględniona w deklaracji VAT.

Jakie ograniczenia wprowadza polska ustawa o VAT?

Polska ustawa o VAT przewiduje, że prawo do odliczenia powstaje nie wcześniej niż w miesiącu otrzymania faktury.

Przykład:

Pan Jan kupił towar 31 stycznia. Tego samego dnia wystawiono fakturę, ale została ona przesłana mailem dopiero 1 lutego.

Zgodnie z dotychczasową praktyką, odliczenie przysługuje dopiero w rozliczeniu za luty, a nie za styczeń.

Przez lata stanowisko to nie było kwestionowane przez organy podatkowe ani sądy administracyjne. Jednak w jednej ze spraw NSA powziął wątpliwości i skierował pytanie prejudycjalne do TSUE.

Co zmienia wyrok TSUE z 11 lutego 2026 roku?

W wyroku z 11 lutego 2026 r. (sygn. T-689/24) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że takie ograniczenie, czyli możliwość odliczenia dopiero w miesiącu, w którym otrzymano fakturę, narusza zasadę neutralności VAT.

Zdaniem TSUE, jeśli spełnione są przesłanki materialne, prawo do odliczenia nie może być uzależnione wyłącznie od momentu fizycznego otrzymania faktury.

W przeciwnym razie:

• sprzedawca musi zapłacić VAT należny,
• nabywca nie może go odliczyć, a tym samym ponosi ciężar podatku, który powinien być neutralny.

Trybunał podkreślił, że okres powstania obowiązku podatkowego (a więc moment, gdy transakcja została opodatkowana) powinien odpowiadać okresowi wykonania prawa do odliczenia.

Kiedy można odliczyć VAT przed fizycznym otrzymaniem faktury?

Podatnik ma prawo odliczyć VAT w miesiącu zakupu (np. w styczniu), jeśli:

• obowiązek podatkowy u sprzedawcy powstał w miesiącu zakupu (styczniu),
• faktura została wystawiona i doręczona do dnia złożenia deklaracji za ten miesiąc (czyli do 25 lutego).

Wyjątkiem są sytuacje, w których obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury (np. usługi budowlane, stała obsługa prawna, najem).

Wpływ wyroku na praktykę

Teoretycznie organy podatkowe powinny uwzględniać wyrok TSUE i dopuszczać odliczenie w okresie powstania obowiązku podatkowego, nawet jeśli faktura została wystawiona lub doręczona później. Potrzebna jest również zmiana brzmienia obecnych przepisów ustawy.

W praktyce jednak możliwe są spory z ur^ędami i wezwania do korekty rozliczeń.

Dlatego warto rozważyć:

• czy kwota podatku jest na tyle istotna, by podejmować spór,
• czy korzyść finansowa uzasadnia czas i zaangażowanie na wyjaśnienie sprawy z urzędem.

W przypadku większych kwot do odliczenia, powołanie się na ten wyrok w związku z wcześniejszym odliczeniem podatku, może być w pełni zasadne.

FAQ