
Kluczowe wnioski:
Rozpoczynając jednoosobową działalność gospodarczą, nie musisz od razu zakładać firmowego rachunku bankowego. W wielu przypadkach możesz korzystać z prywatnego ROR-u (rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego). Nie zawsze będzie to jednak możliwe ani praktyczne.
W tym artykule wyjaśnię, kiedy wystarczy rachunek prywatny, a kiedy potrzebny będzie rachunek rozliczeniowy przeznaczony dla przedsiębiorcy.
Osoby fizyczne nie mają obowiązku posiadania rachunku bankowego. Możesz zarabiać jako freelancer, zleceniobiorca czy pracownik, a wynagrodzenie otrzymać w gotówce. Podobna zasada dotyczy przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą – przepisy nie nakazują w każdym przypadku posiadania odrębnego rachunku firmowego. Mikroprzedsiębiorcy mogą opłacać podatki gotówką.
Nie oznacza to jednak, że każda działalność może opierać się wyłącznie na rozliczeniach gotówkowych. Przepisy przewidują bowiem sytuacje, w których przedsiębiorca musi dokonać płatności za pośrednictwem rachunku albo zapewnić klientowi możliwość zapłaty bezgotówkowej. Bez rachunku bankowego taki przedsiębiorca naraża się na sankcje.
Co więcej, obecnie prowadzenie działalności wyłącznie w gotówce jest przypadkiem raczej nietypowym i budzącym nieufność oraz podejrzliwość. Większość z nas korzysta z jakiegoś rachunku bankowego np. przy zakupach internetowych, opłatach czy codziennych płatnościach. To oznacza, że prawdopodobnie już posiadasz rachunek, który potencjalnie możesz wykorzystać również w działalności gospodarczej.
Istnieje różnica między rachunkiem prywatnym a rachunkiem prowadzonym dla przedsiębiorcy. Prywatny rachunek bankowy to najczęściej rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, czyli ROR. Taki rachunek jest przeznaczony przede wszystkim dla osób fizycznych.
Dla przedsiębiorców podstawowym rachunkiem jest natomiast rachunek rozliczeniowy. Może być on prowadzony wyłącznie dla:
ROR i rachunek rozliczeniowy mogą być technicznie niemal identyczne. Oba mogą mieć numer NRB (IBAN), bankowość elektroniczną, kartę, możliwość wykonywania przelewów czy limit zadłużenia. O rodzaju rachunku przesądza rodzaj zawartej umowy oraz kwalifikacja rachunku w systemie bankowym – nie sposób jego wykorzystywania.
| Cecha | Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy | Rachunek rozliczeniowy |
|---|---|---|
| Podstawowa funkcja | Gromadzenie środków z wykonywaniem bieżących rozliczeń osoby fizycznej | Prowadzenie rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą |
| Rachunek VAT | Brak rachunku VAT | Bank prowadzi rachunek VAT |
| Mechanizm podzielonej płatności | Brak możliwości wykonywania i przyjęcia płatności w MPP | Pozwala na korzystanie z MPP |
| Biała lista VAT | Nie jest wykazywany | Jest wykazany po zgłoszeniu |
| Kwota wolna od zajęcia | Przysługuje do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia w każdym miesiącu | Co do zasady nie przysługuje |
| Dyspozycja na wypadek śmierci | Możliwa na rzecz małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa, z wyjątkiem rachunku wspólnego | Nie jest dostępna |
| Gwarancja BFG | Co do zasady objęty ochroną | Co do zasady objęty ochroną |
Ochrona Bankowego Funduszu Gwarancyjnego wynosi równowartość 100 000 euro. Limit ten obejmuje łącznie wszystkie rachunki jednej osoby w danym banku. Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, limit nie jest więc liczony oddzielnie dla ROR-u i rachunku firmowego.
Co do zasady – tak. Przepisy nie zabraniają przedsiębiorcy prowadzącemu jednoosobową działalność gospodarczą wykorzystywania rachunku prywatnego. Pamiętaj jednak, że taki rachunek należy zgłosić we wniosku CEIDG-1.
Osobnym zagadnieniem pozostaje umowa zawarta z bankiem, który może zastrzec w regulaminie, że rachunek osobisty nie powinien być wykorzystywany do rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą. Naruszenie takiego ograniczenia nie powoduje jednak, że wykonywane przelewy stają się nieważne. Nie wywołuje również automatycznie negatywnych skutków podatkowych. Jest to problem dotyczący relacji pomiędzy bankiem a posiadaczem rachunku. Bank może wezwać klienta do zaprzestania takiego sposobu korzystania z rachunku, a ostatecznie wypowiedzieć umowę, co może być dla Ciebie problematyczne.
Warto zatem od razu założyć rachunek rozliczeniowy do swojej firmy, jednak na początku prowadzenia niewielkiej działalności ROR może być wystarczający. Musisz tylko pamiętać o 5 istotnych zasadach.
Jeżeli stroną transakcji jest inny przedsiębiorca, a jej jednorazowa wartość przekracza 15 000 zł, płatność musi zostać dokonana za pośrednictwem rachunku. Pamiętaj, że do limitu liczy się wartość całej transakcji, a nie wysokość pojedynczego przelewu.
Przykład: umowa leasingu, której wartość przekracza 15 000 zł, chociaż każda miesięczna rata jest niższa od tego limitu.
Płacąc za taką transakcję gotówką, nie zaliczysz do kosztów uzyskania przychodów części opłaconej z pominięciem rachunku bankowego. Rachunek nie musi być jednak rachunkiem rozliczeniowym. Warunek ten może spełniać także ROR.
Prywatny ROR wykorzystywany w działalności gospodarczej nie będzie widoczny na białej liście podatników VAT. W wykazie publikowane są rachunki rozliczeniowe oraz odpowiednie rachunki w SKOK otwarte w związku z działalnością gospodarczą.
W praktyce może to spowodować, że kontrahent wstrzyma płatność i poprosi o wskazanie rachunku znajdującego się w wykazie.
Ty również powinieneś sprawdzać rachunek swojego kontrahenta. Jeżeli płacisz czynnemu podatnikowi VAT za transakcję o wartości przekraczającej 15 000 zł, a rachunku nie ma na białej liście, możesz uniknąć negatywnych konsekwencji, jeśli:
Problem polega na tym, że drugiego rozwiązania nie zastosujesz przy płatności na prywatny ROR. Taki rachunek nie ma bowiem przypisanego rachunku VAT.
Zwrot podatku VAT może zostać przekazany na zgłoszony rachunek podatnika. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej może to być również prywatny ROR. Numer rachunku należy jednak zgłosić do urzędu skarbowego za pośrednictwem CEIDG.
Jeżeli masz obowiązek ewidencjonowania sprzedaży przy zastosowaniu kasy fiskalnej, musisz również zapewnić klientom możliwość zapłaty przy użyciu instrumentu płatniczego.
Obowiązek ten dotyczy każdego miejsca, w którym faktycznie wykonujesz działalność gospodarczą. Nie oznacza jednak, że musisz posiadać terminal płatniczy. Płatność może zostać zrealizowana również za pomocą BLIK-a, płatności mobilnej lub przelewu elektronicznego. Przyjmowanie takich płatności w praktyce najczęściej wymaga dostępu do rachunku – nie musi to być jednak odrębny rachunek firmowy.
Jeżeli zaczniesz wykorzystywać rachunek bankowy w działalności gospodarczej, powinieneś zgłosić go w CEIDG. Dotyczy to zarówno rachunku rozliczeniowego, jak i prywatnego ROR-u używanego do rozliczeń firmowych. Tak samo należy postąpić po zmianie rachunku albo zamknięciu konta wykorzystywanego w działalności.
Rachunek rozliczeniowy będzie konieczny, jeśli sprzedajesz lub kupujesz towary albo usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT. Obowiązek posiadania takiego rachunku – prowadzonego w złotych polskich – wynika w tym przypadku z art. 108e ustawy o VAT. Co istotne, bank prowadzi dla takiego rachunku dodatkowy rachunek VAT.
Sam obowiązek dokonania płatności w mechanizmie podzielonej płatności powstaje natomiast wtedy, gdy:
Typowym przykładem są niektóre usługi budowlane. Nie oznacza to jednak, że każda usługa budowlana automatycznie podlega obowiązkowemu MPP – zawsze musisz sprawdzić, czy konkretna usługa została wymieniona w załączniku nr 15.
Pamiętaj, że nie możesz otrzymać płatności objętej obowiązkowym MPP na prywatny ROR. Bank nie prowadzi dla takiego rachunku rachunku VAT. Nie możesz również zlecić z ROR-u przelewu w mechanizmie podzielonej płatności.
Możesz chcieć zapłacić z wykorzystaniem dobrowolnego mechanizmu podzielonej płatności, aby np. ustrzec się przed solidarną odpowiedzialnością. Do zlecenia takiego dobrowolnego przelewu również musisz posiadać rachunek rozliczeniowy.
Rozpoczynając jednoosobową działalność gospodarczą, nie masz ogólnego obowiązku zakładania odrębnego rachunku firmowego – możesz wykorzystywać prywatny ROR.
Ewentualny zakaz wynikający z regulaminu banku ma znaczenie wyłącznie dla relacji pomiędzy bankiem a posiadaczem rachunku. Nie powoduje nieważności rozliczeń ani automatycznych konsekwencji podatkowych. Może jednak doprowadzić do wypowiedzenia umowy przez bank.
Korzystanie z prywatnego ROR ma jednak ograniczenia – rachunek ten nie będzie widoczny na białej liście, nie ma przypisanego rachunku VAT i nie pozwala na stosowanie mechanizmu podzielonej płatności.
Jeżeli jesteś czynnym podatnikiem VAT – dokonujesz większych transakcji z innymi przedsiębiorcami albo sprzedajesz lub kupujesz towary i usługi z załącznika nr 15 do ustawy o VAT – rachunek rozliczeniowy będzie rozwiązaniem znacznie wygodniejszym. Warto dążyć do takiego rozgraniczenia i założyć rachunek firmowy. Początki prowadzenia działalności gospodarczej bywają jednak trudne, więc rachunek bankowy nie powinien być przeszkodą w jej rozpoczęciu, dlatego też początkowo możesz wykorzystywać ROR.